Nad przełęczą Vršič zimą

Nieco ponad godzinę później z mgły wyłonił się Prisojnik, a za nim inne okoliczne szczyty. Szybko udaliśmy się w kierunku Nad Šitom glava i wspięliśmy się jednym ze stromych, wypełnionych śniegiem wąwozów do Małej Mojstrovki. Ponieważ było jeszcze wcześnie i pogoda jeszcze się nie zepsuła, kontynuowaliśmy wzdłuż ściany nad Planicą do Zadnja Mojstrovka. „Do Travnika też?” zapytaliśmy siebie nawzajem ze świadomym spojrzeniem. Decyzję podjął za nas wzmacniający się południowo-zachodni wiatr, który przyniósł obiecane pogorszenie pogody od strony Primorskiej. Wróciliśmy więc do doliny – a raczej do Vršiča, który w tym roku był cudownie przejezdny przez prawie całą zimę.

Prawdopodobnie już wiesz, do czego można wykorzystać naszą najwyższą przełęcz górską. W piękne zimowe dni stoki nad Vršičem z pewnością nie są opustoszałe. Zaorana droga do progu wysokich gór oferuje, nawet zimą, możliwości podejmowania poważnych wycieczek, które w większości przypadków są prawie o połowę krótsze, niż gdyby zacząć całą drogę w dół w dolinie. Niemniej jednak należy uważnie monitorować warunki lawinowe, być odpowiednio wyposażonym i doświadczonym.

Stare przejście między dolinami Górnej Sawy Gorenjskiej i Primorskiej Trenty znalazło się na mapie Europy w wyniku tragicznych wydarzeń I wojny światowej. Budowa drogi i wszystkich towarzyszących jej obiektów pozostawiła głęboki ślad na stromych zboczach wzdłuż działu wodnego między rzekami Soča i Sava Dolinka.

Nawet dziś ruiny przypominają nam o rzezi sprzed ponad wieku, podczas gdy niektóre budynki służą obecnie bardziej pokojowym celom, po przekształceniu ich w górskie chaty.

Jeśli spojrzymy na mapę Słowenii – najlepiej mapę reliefową – zobaczymy, że kręgosłup wschodnich Alp Julijskich przypomina odwróconą literę S (Ƨ). Przełęcz Vršič leży na szczycie górnego „brzucha”. Po lewej stronie grzbiet rozciąga się w kierunku Jalovec (2645 m) i Mangart (2679 m), obejmując szczyty Mojstrovke (Mala, 2332 m; Velika, 2366 m; i Zadnja Mojstrovka, 2354 m), Travnik (2379 m) i Šit (2305 m). Za przełęczą „brzuch” zaczyna się ponownie od pobliskiego Prisojnika (2547 m) i jego sąsiada Razora (2601 m).

Oprócz głównego działu wodnego ważny jest inny grzbiet: schodzący z Mojstrovke i Nad Šitom glava (2087 m) przez Robičje (Prednje, 1941 m i Zadnje Robičje, 1930 m) i Kumlehov (Kumlehova glava, 1788 m; Veliki Kumleh, 1664 m) w kierunku Kranjskiej Gory, oddziela doliny Mala i Suha Pišnica.

Podczas I wojny światowej rosyjscy jeńcy wojenni zbudowali drogę przez przełęcz Vršič w niemożliwych warunkach, umożliwiając armii austro-węgierskiej łatwiejsze zaopatrywanie frontu Isonzo. Trasa musiała pozostać przejezdna nawet podczas najcięższych zimowych miesięcy. Lawina śnieżna pogrzebała kilkuset rosyjskich jeńców, a ku ich pamięci wzniesiono kaplicę. Każdego roku odbywa się tam uroczystość upamiętniająca, wzmacniająca przyjaźń między narodami słoweńskim i rosyjskim. Uczestniczą w niej najważniejsi przedstawiciele polityczni i gospodarczy obu narodów.

Po południowo-wschodniej stronie przełęczy potężny masyw Prisojnika wznosi się ku niebu. Chociaż wygląda jak pojedyncza skalna forteca, wciąż można wyróżnić kilka pomocniczych szczytów. Po zachodniej stronie, nad Prednje Okno, wznosi się Kraj Sten (2311 m n.p.m.), podczas gdy po wschodniej stronie widok spoczywa na Zadnji Prisojnik (2392 m n.p.m.) nad Zadnje Okno. W północnej części można dostrzec Goličicę (2078 m n.p.m.), Mali Prisojnik (2215 m n.p.m.) i Diabelski Filar (Hudičev steber, 2237 m n.p.m.).

„Nad Vršičem, w żebrach skalistego Prisanku, Ajdovska deklica zamieniła się w kamień, wpatrując się ze zdumieniem w dolinę Trenta. Kiedy jesienne dni zaczynają wysuszać bujne górskie trawy, tak że twardnieją i stają się słomiane, górskie kozy spieszą obok niej w dół doliny, szukając schronienia w ciemnych lasach jodłowych”. Tak zaczyna się jedna z opowieści, która mówi o skamieniałej twarzy pośrodku stromej skalnej ściany, a kończy się zdaniem: „Jeśli kiedykolwiek wybierzesz się do Vršič, spójrz na jej kamienną twarz, która zdobi stromy Prisank!”. Idź i posłuchaj. Być może podmuch wiatru przyniesie opowieść o dziewczynie, która była miła i współczująca w sercu, ponieważ pomagała podróżnym bezpiecznie dotrzeć do doliny Trenta, bez względu na to, jak zła była pogoda. Ze względu na swoją dobroć była często nagradzana, a ludzie zostawiali dla niej różnego rodzaju prezenty pod zwisającą skałą.

Niestety, dziewczyna była nie tylko życzliwą przewodniczką, ale także wróżką – jak mówią lokalni mieszkańcy. Dziecku z Trydentu przepowiedziała, że stanie się silnym chłopcem i odważnym myśliwym, jakiego podobno nigdy nie widziano pod Prisojnikiem. Przepowiedziała, że ustrzeli kozicę ze złotymi rogami, sprzeda złoto i stanie się bardzo bogaty. Tę straszną przepowiednię podsłuchały jej siostry, które rzuciły na nią klątwę… Krótko mówiąc, efekt ich wyroku można zobaczyć na ścianie Prisojnika. Skamieniała panna do dziś spogląda przez Vršič na Trentę.

Ściana czołowa Ajdovskiej deklicy jest tak stroma, że śnieg prawie nigdy się na niej nie utrzymuje.

Najczęściej odwiedzanym szczytem nad Vršičem zimą jest z pewnością Mala Mojstrovka. Jest bardzo ceniona przez alpinistów, którzy docierają na szczyt oznakowaną trasą przez południowe stoki, a także przez skialpinistów i wspinaczy, którzy wybierają jedną z wielu tras zimowych: Trasę dla początkujących, Trasę Butinara, Trasę Župančiča i inne. W dobrych warunkach i przy otwartej drodze trasy można znaleźć niemal wszędzie. Z Małej Mojstrovki, przy sprzyjających warunkach śniegowych, można kontynuować wzdłuż grzbietu do Velikiej Mojstrovki, następnie do Zadnja Mojstrovki i dalej do Travnika. Za Travnikiem grań znacznie się zwęża i staje się bardziej wymagająca, a stoki stają się bardziej strome po słonecznej stronie.

Bardzo popularna jest również jaskinia Nad Šitom. Znajduje się ona jeszcze bliżej przełęczy, ale mimo krótkiego podejścia po jej południowych zboczach oferuje wspaniałe widoki na okoliczne szczyty. Swoją drogą, czy zastanawialiście się kiedyś skąd wzięła się nazwa tego szczytu? Innymi słowy, kim lub czym jest Šit, skoro nazwa szczytu pochodzi od znajdującej się nad nim „głowy”? W literaturze znalazłem, że mieszkańcy Rateče nazywają całe północne pogórze nad Planicą „Šita” ze względu na rozległe pola piargowe pod stromymi ścianami.

Slemenova Špica (1909 m n.p.m.), ceniona jesienią ze względu na złote modrzewie i słynąca z klasycznego widoku na Jalovec, przyciąga również wielu turystów zimą, którzy przechodzą przez przełęcz Vratca i trawersują pod ścianami Nad Šitom glava i Mala Mojstrovka.

Z Koča na Gozdu, szlak jest zwykle pokonywany wkrótce po opadach śniegu do skromnie oddalonego Visoki Mavrinc / Špica v Sedelcih (1562 m). To łagodnie zaokrąglone wzgórze jest zalesione prawie do samego szczytu, gdzie w końcu wyłania się z drzew. Widok – niewielu może się z nim równać! Zwłaszcza w kierunku gór Martuljek za Velika Pišnica lub Krnica.

Prisojnik jest trudną górą do zdobycia w warunkach zimowych. Zazwyczaj wspina się na niego szlakiem grzbietowym lub południowym. Pierwsza z nich jest bardziej wymagająca i eksponowana, podczas gdy druga jest łatwiejsza, ale bardziej niebezpieczna ze względu na lawiny. Więcej o zdobywaniu Prisojnika i innych ważnych szczytów nad Vršičem można znaleźć w głównej sekcji; tutaj tylko kilka słów o małym wzgórzu, od którego pochodzi nazwa przełęczy.

Czy wiesz, gdzie znajduje się (prawdziwy) Vršič? Nieco ponad sto metrów w pionie nad najwyższym punktem drogi znajduje się łatwo dostępny pagórek (1737 m n.p.m.). Większość alpinistów nie zwraca na niego uwagi, ale oferuje on – jeśli nie nic innego – rozległy widok na okoliczne giganty. Można do niego dotrzeć dłuższą ścieżką obok schroniska Poštarski dom lub bezpośrednio z drogi stromym północnym zboczem. Przy dobrych warunkach śniegowych może to być nawet łatwiejsze niż latem. Jeśli droga do Vršiča jest zamknięta lub nie jest zaorana, wspinaczka staje się bardzo przyzwoitą wycieczką z imponującym przyrostem wysokości, ponieważ nasze „małe wzgórze” wznosi się prawie tysiąc metrów nad Kranjską Górą. Nie bez znaczenia, prawda? Nawet Mojstrovke może się zarumienić, ze swoimi skromnymi siedmiuset metrami nad przełęczą.

Podsumowując. Pamięć sięga ponad dekadę wstecz, kiedy prawie o zmierzchu, po przekroczeniu grzbietu Mojstrovke, ten sam prawdziwy Vršič zaprosił nas jako gości. Wszyscy już wyszli. Pozostała tylko Ajdovska Deklica – Pogańska Dziewczyna – ze swoją historią. Przed zachodem słońca zasnęła, zmęczona codziennymi podziwiającymi spojrzeniami, i przekazała pałeczkę królowej Škrlaticy, która swoimi majestatycznymi i ciągle zmieniającymi się kolorami zapewniła magiczne zakończenie dnia …

Płaskowyż Sleme, z małymi stawami i wspaniałymi widokami na Jalovec, jest popularnym celem podróży nawet zimą. Jeśli droga na przełęcz jest otwarta, trasa nie jest szczególnie długa; należy jednak uważnie ocenić, czy warunki są bezpieczne, ponieważ stoki pod jaskinią Nad Šitom i Małą Mojstrovką są podatne na lawiny. Z przełęczy Vratca, przy odpowiednich warunkach, można również wspiąć się na pobliskie Prednje Robičje południowo-zachodnim grzbietem, wydłużając wycieczkę o dobrą godzinę.

Trudność: Łatwa trasa zimowa (śnieżna). Należy zachować szczególną ostrożność na stokach narażonych na lawiny i na szczycie Slemenova Špica, gdzie gzymsy mogą wystawać poza strome krawędzie.

Sprzęt: Standardowy sprzęt wysokogórski, raki, czekan i zestaw lawinowy (nadajnik, łopata i sonda).

Wzrost wysokości: 300 m

Sezon: Odpowiedni w sprzyjających i bezpiecznych warunkach śniegowych, zwykle od grudnia do kwietnia.

Podejście: Ze szczytu przełęczy należy podążać oznakowanym szlakiem na północ w kierunku przełęczy Vratca (1799 m n.p.m.), znajdującej się pomiędzy szczytami Nad Šitom glava po lewej i Prednje Robičje po prawej. Na przełęczy należy skręcić w lewo i przejść pod ścianami Nad Šitom glava (2087 m n.p.m.) i Mala Mojstrovka (2332 m n.p.m.), aby dotrzeć do płaskowyżu Sleme.
Na płaskowyżu należy skręcić w prawo i kontynuować wędrówkę na szczyt Slemenova Špica (1909 m n.p.m.). Ponownie zaleca się ostrożność wzdłuż odsłoniętej krawędzi!

Zejście: Zejście tą samą trasą co wejście.

WGS84: N 46.435210°, E 13.744205°

Szczyt można opisać jedynie jako ramię wyższej Małej Mojstrovki, ponieważ z zaledwie dziesięcioma metrami względnej różnicy wysokości z trudem zasługuje na miano szczytu. Jednak dzięki stromym wschodnim i północnym ścianom z jednej strony i łatwemu dostępowi przez południowe stoki z drugiej, jest o wiele bardziej znaczący niż mogłyby sugerować suche liczby.

Trudność: Łatwa zimowa (śnieżna) wycieczka

Sprzęt: Standardowy sprzęt wysokogórski, raki, czekan i zestaw lawinowy (nadajnik, łopata i sonda).

Wzrost wysokości: 480 m

Punkt startowy: Przełęcz Vršič, 1611 m n.p.m. Z centralnej Słowenii należy jechać autostradą Gorenjska, zjechać na Hrušicę, skręcić w lewo w dolinę Górnej Sawy w kierunku Kranjskiej Gory i dalej przez zakręty do Vršiča. Od strony Primorskiej należy jechać z Novej Goricy wzdłuż rzeki Soča przez Tolmin, Kobarid i Bovec do miejscowości Trenta, a następnie na przełęcz. Jeśli droga jest zamknięta, trasa znacznie się wydłuża.

Czasy:
Vršič – Nad Šitom Glava: 1 h 30 min
Zjazd: 1 h
Łącznie: 3 h

Sezon: Odpowiedni w sprzyjających i bezpiecznych warunkach śniegowych, zwykle od grudnia do kwietnia.

Wejście: Z najwyższego punktu przełęczy należy podążać oznakowanym szlakiem w kierunku Małej Mojstrovki (2332 m n.p.m.). Przed dotarciem do Grebenca skręć w prawo i trawersuj pod ścianami do siodła między Małą Mojstrovką a Nad Šitom Glava. Stamtąd jest tylko kilka minut wzdłuż szerokiej grani do pobliskiego szczytu po prawej stronie.

Zejście: Zejście tą samą trasą co podejście.
W dolnej części możliwe jest zejście bezpośrednio do drogi przez pola śnieżne, które latem tworzą rozległe zbocze piargowe.

WGS84: N 46.435210°, E 13.744205°

Ostatnia trasa w tej sekcji prowadzi nas na najwyższą górę powyżej przełęczy Vršič. Ten pokryty śniegiem, skierowany w stronę słońca gigant jest bardzo wymagającym celem alpinistycznym. Pomimo wysokiego punktu startowego, trasa jest długa i męcząca i powinna być podejmowana tylko przez dobrze wyposażonych, doświadczonych alpinistów. Dostępne są dwie trasy: graniowa i przez południowe stoki. Pierwsza z nich jest bardziej wymagająca, podczas gdy druga – choć technicznie łatwiejsza – jest bardziej narażona na lawiny, dlatego niezbędne jest staranne wyczucie czasu.

Trudność: Bardzo wymagająca zimowa (śnieżna) trasa. Stromy żleb poniżej Gladki Rob jest niezwykle stromy (30°-40° na odcinku 100 m). Południowe stoki są podatne na lawiny. W końcowym żlebie szczytowym nachylenie dochodzi do 40°.

Sprzęt: Standardowy sprzęt wysokogórski, raki, czekan i zestaw lawinowy (nadajnik, łopata i sonda).

Przewyższenie: 950 m

Czasy:

Sezon: Odpowiedni dla korzystnych i bezpiecznych warunków śniegowych. Zwykle od grudnia do kwietnia.

Wejście: Z miejscowości Vršič, mijając Tičarjev dom i wspinając się wąską drogą w kierunku Poštarski dom. Na zakręcie w prawo zejdź z drogi i podążaj oznakowanym szlakiem, przechodząc nad lub pod Sovną glavą (1750 m), aby dotrzeć do przełęczy między nią a Prisojnikiem. Na przełęczy ścieżka odgałęzia się w lewo, schodząc w kierunku pobliskiego początku trasy Kopiščar, podczas gdy my skręcamy w prawo i łagodnie wspinamy się przez rozległe pola śnieżne w kierunku Gladki rob, do którego docieramy skrótem przez stromy wąwóz (30°-40°, 100 m).
Następnie lekko schodzimy, po czym trawersujemy prawie poziomo przez południowe stoki do stromego wąwozu, którym wspinamy się wzdłuż oznakowanego szlaku. Wyżej przechodzimy do sąsiedniego wąwozu po prawej stronie i wspinamy się nim na szerokie zbocze szczytu. Tuż poniżej szczytu łączymy się ze ścieżką grzbietową i wkrótce potem docieramy do najwyższego punktu po prawej stronie.

Zejście: Zejście wzdłuż trasy wspinaczki.

Punkt startowy: Przełęcz Vršič, 1611 m n.p.m. Z centralnej Słowenii należy jechać autostradą Gorenjska, zjechać na Hrušicę, skręcić w lewo w dolinę Górnej Sawy w kierunku Kranjskiej Gory i kontynuować jazdę przez serpentyny do Vršiča.
Od strony Primorskiej należy jechać z Nowej Goricy wzdłuż rzeki Soča przez Tolmin, Kobarid i Bovec do Trenty, a następnie wspiąć się na przełęcz. Jeśli droga jest zamknięta, wycieczka znacznie się wydłuża i jest ledwo wykonalna podczas krótkich zimowych dni.

WGS84: N 46.435210°, E 13.744205°

Mala Mojstrovka wyznacza wschodni początek słynnej grani nad Planicą, która stanowi doskonałe tło dla transmisji sportowych z doliny skoków narciarskich. Jeden z najłatwiej i najszybciej dostępnych słoweńskich wysokich szczytów, rzadko jest opuszczony. Jest popularny wśród turystów pieszych, doświadczonych alpinistów, alpinistów, narciarzy skitourowych i wielu innych. Ci, dla których wejście na szczyt jest tylko dobrą rozgrzewką, mogą (nawet zimą) kontynuować wędrówkę grzbietem przez Velika Mojstrovka do Zadnja Mojstrovka i dalej do Travnika.

Trudność: Wymagająca trasa śnieżna. Stoki powyżej Vršič są podatne na lawiny, a podejście przez Grebenc jest niebezpieczne ze względu na gzymsy.

Sprzęt: Standardowy sprzęt wysokogórski, raki, czekan i zestaw lawinowy (nadajnik, łopata i sonda).

Przewyższenie: 720 m

Czasy:

Sezon: Odpowiedni dla korzystnych i bezpiecznych warunków śniegowych. Zwykle od grudnia do kwietnia.

Punkt startowy: Przełęcz Vršič, 1611 m n.p.m.
Z centralnej Słowenii należy jechać autostradą Gorenjska, zjechać na Hrušicę, skręcić w lewo w dolinę górnej Sawy do Kranjskiej Gory, a następnie kontynuować jazdę pod górę zakrętami do przełęczy Vršič.
Od strony Primorska należy jechać z Novej Goricy wzdłuż rzeki Soča przez Tolmin, Kobarid i Bovec do miejscowości Trenta, a następnie pod górę do przełęczy.
Jeśli droga jest zamknięta, trasa jest znacznie dłuższa.

WGS84: N 46.435210°, E 13.744205°