Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Tylko na krótko przed pierwszą wojną światową handlarze drewnem zaczęli interesować się tym szlachetnym drewnem. Wycięli tylko kilka najpiękniejszych modrzewi. Największe zniszczenia miały miejsce podczas pierwszej wojny światowejw 1915 roku, kiedy Austriacy budowali drogę przez Vršič. W wielu miejscach trzeba było wyciąć potężne pnie, aby zrobić miejsce dla nowej drogi. Duże ilości drewna wykorzystano do budowy wielu mostów. Tam, gdzie grunt był niestabilny, zbudowano drewniane mury oporowe. Wzniesiono liczne budynki wojskowe, głównie z drewna. Armia zużywała również duże ilości drewna na opał. Czas zrobił resztę, ponieważ przerzedzone modrzewie zostały wycięte i zrzucone ze stromych zboczy do żwirowych wąwozów, które stale się poszerzały z powodu erozji i pogrzebały stare drzewostany pod gruzami.

Na przełęczy Vršič, w dawnych czasach, małe jezioro odświeżało i chłodziło nosicieli Trenta. Jego miejsce – duże, wydłużone i głębokie zagłębienie – jest nadal wyraźnie widoczne. Jezioro było prawdopodobnie zasilane przez obecne źródło poniżej Erjavčeva koča. To piękne jezioro zniknęło w 1919 roku. Nie wiadomo, czy było to spowodowane wysadzaniem skał pod nowy most zbudowany przez Włochów, czy też zmianami w gruncie, które odwróciły podziemny ciek wodny i przesunęły źródło.

Siedemdziesiąt lat temu Vršič był nadal miejscem spokojnego spokoju. Jedyne zakłócenia pochodziły od pasterzy i serowarów z Kranjskiej Gory i Bohinja, którzy mieli swoją chatę – jedyną na Vršiču – w trawiastym zagłębieniu poniżej przełęczy po stronie Trenta, nieco poniżej dzisiejszego schroniska dla pasterzy.

W latach 1906/07 przez Vršič i w całej dolinie Sočy odbywały się wielkie manewry wojskowe armii austro-węgierskiej z udziałem następcy tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Reprezentowane były wszystkie oddziały armii, od piechoty i artylerii po kawalerię. W tym czasie zbudowano pierwszą prowizoryczną drogę powozową z Kranjskiej Gory do Trydentu, umożliwiając artylerii transport ciężkich dział przez Vršič. Zbudowano kilka drewnianych mostów. Wozy artyleryjskie były zbyt szerokie, a ich koła zbyt duże, więc rolnicy z Kranjskiej Gory musieli pożyczyć koła, a żołnierze wykonali bukowe osie, aby umożliwić transport wąską trasą. Fragmenty tej drogi można jeszcze dziś prześledzić wzdłuż skrótu z Erjavčeva koča do Rosyjskiej Kaplicy.

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Pracami budowlanymi na Vršiču kierował inżynier Kohler. Dowódcą wojskowym był podpułkownik Rimi, sudecki Niemiec. Ożenił się z kobietą z Kranjskiej Gory i opuścił miasto dopiero w 1925 roku. Kwatera główna znajdowała się w dzisiejszej Koča na Gozdu, która została zbudowana w tym celu. Inżynier Kohler i podpułkownik Rimi uwiecznili się, rzeźbiąc swoje nazwiska w najwyższym murze oporowym nad Koča na Gozdu, widocznym do dziś. Droga została nazwana Prinz Eugen Strasse; ten napis jest również nadal widoczny na tej samej ścianie.

Droga biegła dokładnie tą samą trasą, co dziś, z wyjątkiem tego, że poniżej rosyjskiej kaplicy skręcała w lewo wokół niewielkiego wzgórza i biegła prosto w kierunku Koča na Gozdu.

Przez dziesięciolecia sekcja ta prawie zniknęła, ale nadal można ją znaleźć.

Ponieważ Austria była nieprzygotowana do wojny z Włochami, wojska włoskie szybko zajęły wszystkie ważne austriackie szczyty górskie na samym początku, jak wspomniano wcześniej, więc droga musiała zostać zbudowana tak szybko, jak to możliwe. Więźniowie byli zmuszani do pracy od świtu do zmierzchu. Wysadzali skaliste zbocza, kopali szeroką drogę, kładli kamienne fundamenty, wypełniali ją żwirem, budowali i betonowali mury oporowe nad i pod drogą, budowali mosty i drenaż. Austriaccy strażnicy traktowali więźniów z niezwykłą brutalnością, zmuszając ich do pracy jak średniowiecznych chłopów pańszczyźnianych. Ich jedzenie było rzadkie i ubogie. Mieszkańcy Kranjskiej Gory opowiadają, że kiedy przywieziono tam więźniów, szukali i jedli obierki ziemniaków i inne odpady z hałd obornika. Na Srednji Vrh pasły się owce; głodujący Rosjanie często kradli jedną z nich i zabijali.

Austriackim oficerom brakowało wiedzy na temat zagrożenia lawinowego. Budowali baraki na terenach zagrożonych lawinami. Wiosną i podczas odwilży lawiny schodziły w dół i grzebały wszystko pod sobą. Ponieważ ruch na drodze musiał trwać nieprzerwanie, więźniowie byli zmuszeni zimą do ciągłego odśnieżania, często na głębokość kilku metrów; lawiny schodziły i grzebały ich żywcem. Jeśli stu zginęło, dwustu ich zastępowało. Najczęściej grzebano ich w pobliżu miejsca, w którym zginęli. Stąd powiedzenie, że Vršič jest wybrukowany rosyjskimi grobami. Tylko kilka grobów zachowało się w pobliżu Erjavčeva koča i rosyjskiej kaplicy. Duży cmentarz powstał w tym czasie w Kranjskiej Gorze, na łące na lewo od początku dzisiejszego wyciągu narciarskiego, gdzie Austriacy, Rosjanie i Włosi spoczęli razem w pokoju.

Za cmentarzem Trenta znajduje się do dziś dobrze zachowany cmentarz rosyjski. Dokładnej liczby ofiar nie da się ustalić; pewne jest, że było ich około 2000. Niektórzy twierdzą, że było ich nawet dziewięć tysięcy.

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jeśli wrócimy z Jalovca ścieżką na południowych zboczach Mojstrovki w kierunku Vršiča, zauważymy oprócz zwykłej drogi z Trenty inną drogę, która odgałęzia się około piętnaście minut przed przełęczą Vršič w kierunku Prisojnika. Ta stara droga robi potężne wrażenie. Jest bardzo ciekawie ułożona: betonowe i kamienne mury oporowe o wysokości od dwóch do trzech metrów lśnią szarością. W piętnastu długich zakrętach droga wznosi się łagodnie. Przecina około piętnastu zrujnowanych drewnianych mostów nad wąwozami wyrzeźbionymi przez potoki. Suche kamienne ściany oporowe kruszą się, droga jest pokryta żwirem i piaskiem, miejscami osiadły na niej ogromne głazy, a nawet grube modrzewie zsunęły się ze stromych zboczy i rosną teraz tuż przy drodze. Oko podziwia i zachwyca się tym ogromnym dziełem. Ile wysiłku, poświęcenia i umiejętności wymagało poprowadzenie drogi przez tak dziki i stromy teren? Jest ona wytyczona jeszcze odważniej niż droga obok Erjavčeva koča.

Poniżej Prisojnika droga zaczyna opadać, wijąc się przez wiele długich, pięknych zakrętów, niektóre całkowicie zasypane, inne doskonale zachowane i pokryte trawą i modrzewiowymi igłami. Spacer wzdłuż niej to wielka przyjemność. Droga ta prowadzi do dużego pastwiska powyżej Koča na Gozdu, gdzie łączy się z drogą w kierunku Erjavčeva koča. Służyła ruchowi zimowemu, ponieważ lawiny nie mogły jej zasypać.

Tak z grubsza wygląda historia budowy drogi przez Vršič – okrutna i krwawa. Prisojnik, ogromny masyw skalny z dumną, białą, lśniącą północną ścianą, podzieloną na wysokie wieże i głęboko wycięte wąwozy, był świadkiem wszystkiego, co wydarzyło się u jego podnóża. Być może dlatego tak smutno pochyla głowę. Szkoda, że nie może mówić.

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?

Jak zbudowano drogę przez przełęcz Vršič?